تلویزیون ایران به تازگی در گزارشی از “تهدیدهای بالقوه کتابهای الکترونیکی” یاد کرده و گفته است این کتاب ها در نبود کنترل و نظارت دستگاه های دولتی، به سادگی در دسترس مخاطبان فارسی زبان قرار گرفته است.
کتاب های الکترونیک مورد اشاره این گزارش تلویزیونی، کتاب هایی تولید شده توسط ناشران خارج از ایران است. این زنگ خطر در زمانی از سوی واحد خبر به صدا در می آید که بازار کتاب الکترونیک در ایران همزمان با شروع پروژه هایی همانند فیدیبو و طاقچه در ایران، در آغاز مرحله ای جدید از فعالیت است.
در عین حال، بخش کتابهای الکترونیک سال هاست که در نمایشگاه کتاب تهران به صورت بخش جنبی حضور داشته است. در نمایشگاه کتاب تهران امسال ۱۱۴ موسسه و ناشر الکترونیک شرکت دارند؛ هر چند محصولات ارایه شده بیشتر نرم افزارهای مرتبط با محتوای فرهنگی است و تعداد کتاب های دیجیتال با فرمت استاندارد کمتر است.
تولید و ارائه کتاب الکترونیک در ایران در سال های اخیر مسیر پر فراز و نشیبی را طی کرده است. شروع این مسیر طولانی را می توان در تشکیل مجمع ناشران الکترونیک در پایان سال ۱۳۷۹ قلمداد کرد که با مجوز وزارت ارشاد و حمایت مجمع امور صنفی تشکل شد.
اعضای نخستین این مجمع شامل شرکتهای کامپیوتری و برنامه نویسی ویستاآرا، جهان رایانه، هادی سیستم و مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی بودند.
شرکت های فنی و کامپیوتری پیش از همه تلاش در این زمینه را شروع کردند. آنها در سالهای نخستین دهه ۸۰ نسخه های حروفچینی شده در نرم افزارهای تحت سیستم عامل داس و زرنگار (سینا سافت) را با فرمت‌های تحت ویندوز و به صورت یونی کد تبدیل می کردند.
اولین نسخه های الکترونیک منتشر شده، کتاب های مذهبی، ادبی و تاریخی مانند نهج البلاغه، تاریخ تمدن ویل دورانت و تاریخ الفی و همچنین دیوان اشعار شاعران کلاسیک بود. این کتابها به صورت فایل پی دی اف، جاوا و همچنین نرم افزارهای تحت وب یا ویندوز قابل مطالعه بودند.
به دلیل فرمت های مورد استفاده در این دوره، اصطلاح “کتاب الکترونیک” مترادف با تجربه مطالعه کتاب توسط کامپیوتر قلمداد شده بود. در این دوره نسخه های نرم افزاری از مجاری رسمی و نسخه های پی دی اف از مجاری غیر رسمی در اختیار خوانندگان قرار می گرفت.
به علت سانسور و ممنوعیت های موجود در این دوره، نسخه اسکن کتابهایی که در بازار رسمی کتاب قابل ارایه نبود در فرمت فایل پی دی اف به مخاطبان ارایه می شد. هر چند کیفیت نامطلوب برخی از این کتاب های اسکن شده، عملا باعث واکنش منفی مخاطب و نویسندگان به “کتاب الکترونیک” شد.
در این دوره همچنین برخی از نویسندگان مستقل و نوقلم که جایی در بازار نشر نداشتند، آثار ادبی خود را به صورت فایل پی دی اف و عموما به صورت رایگان در اختیار مخاطبان قرار می دادند.
بازار نسخه های پی دی اف و نبود کنترل بر پخش آنها باعث شد تا در اوایل دهه ۹۰ برخی از نویسندگان با موضوع نشر الکترونیک مخالفت کنند و آن را مغایر قوانین کپی رایت و حقوق مولف بدانند.