دویست سال پیش به تأثیر از شعر فارسی، غزل‌سرایی وارد ادبیات آلمان شد. این گام بزرگ توسط فریدریش روکرت برداشته شد. شاعر و مترجم و شرق‌شناس برجسته‌ی آلمانی ۱۵۰ سال پیش درگذشت.
در اوایل قرن نوزدهم با ترجمه و پخش آثار سرایندگان ایرانی در قلمرو زبان آلمانی، فرم غزل در میان شاعران آلمانی محبوبیت یافت و گروهی از گویندگان در این قالب شعر سرودند. سرآمد این سرایندگان فریدریش روکرت Friedrich Rückert (۱۷۸۸ – ۱۸۶۶) بود که شماری از زیباترین غزل‌های فارسی را به آلمانی ترجمه و منتشر کرده است.
غزل یگانه قالب نظم است که از ادبیات ایران وارد شعر آلمانی شد. آنه ماری شیمل (۱۹۲۲ – ۲۰۰۳) شرق‌شناس نامی و کارشناس برجسته‌ی ادبیات خاورزمین در این باره می‌نویسد: «غزل را در سال ۱۸۱۹ روکرت به زبان آلمانی وارد کرد و این قالب شعری به ویژه در میانه‌ی قرن نوزدهم در میان شاعران آلمانی طرفداران زیادی پیدا کرد.»
روکرت، شیفته‌ی خاورزمین
فریدریش روکرت در ۱۶ مه ۱۷۸۸ در شواین‌فورت، شمال ایالت بایر (باواریا)، به دنیا آمد. نخست در دانشگاه ورتس‌بورگ شروع به تحصیل حقوق کرد، ولی به زودی به فیلولوژی و زیبایی‌شناسی تغییر رشته داد. در سال ۱۸۰۹ تحصیلات دانشگاهی را به پایان برد؛ یک سال بعد در شواین‌فورت دبیر شد و از سال ۱۸۱۱ در دانشگاه ینا به تدریس پرداخت.
در دوران جوانی روکرت، ارتش فرانسه به فرماندهی ناپلئون به خاک آلمان حمله کرد و آن را به اشغال در آورد. روکرت مانند بسیاری از جوانان انقلابی به مبارزه با ارتش بیگانه پرداخت و در شماری از سروده‌ها و مقالات به اشغال میهن اعتراض کرد.
روکرت سخت تحت‌تأثیر گوته بود و در سال ۱۸۱۷ به تأسی از شاعر بزرگ دوران به ایتالیا سفر کرد و با تمدن رومی و فرهنگ رنسانس آشنا شد. در راه بازگشت از این سفر بود که در سال ۱۸۱۸ به وین رسید و به دیدار یوزف فون هامر پورگشتال، خاورشناس نامدار اتریشی رفت.
هامر پورگشتال به تازگی دیوان حافظ را به آلمانی ترجمه کرده و غزل‌سرای بزرگ ایران را در سراسر غرب به شهرت رسانده بود. تحث تاثیر همین اثر، گوته در حال نگارش دیوان غربی – شرقی خود بود.
این دیدار ذهن و روح روکرت را دگرگون کرد و او را به سوی عالم مشرق راند. او نزد هامر پورگشتال زبان‌های فارسی و عربی و ترکی را فرا گرفت و از آن پس زندگی خود را وقف زبان و ادبیات شرق کرد. او نخست به ترجمه برخی از غزلیات “دیوان شمس” مولانا دست زد و سپس برخی از زیباترین اشعار حافظ و سعدی و جامی و فردوسی را به آلمانی‌زبان‌ها ارائه کرد.
روکرت در سال ۱۸۲۶ استاد شرق‌شناسی دانشگاه ارلانگن شد و می‌توان او را پایه‌گذار رشته شرق‌شناسی آکادمیک در آلمان دانست. او تا زمان مرگش در سال ۱۸۶۶ از ارکان مهم خاورشناسی آلمان بود و تا امروز از دانشمندانی شناخته می‌شود که از بیرون دستی بر آتش ندارند، بلکه به شناختی ژرف و صمیمانه از فرهنگ شرق دست یافته‌اند.
میراث گرانقدر روکرت
روکرت در طول سالیان دراز با تلاش و پشتکار فراوان برخی از شاهکارهای ادبیات فارسی را به آلمانی ترجمه و منتشر کرد.
او که خود شاعری زبردست بود، شماری از غزلیات حافظ و مولانا، رباعیات خیام، بخش‌هایی از شاهنامه فردوسی، گلستان و بوستان سعدی، خمسه نظامی را به آلمانی شیوا و رسایی برگرداند. افزون بر این او گزیده‌ای از ترانه‌های محلی گیلان و مازندران را نیز به آلمانی ترجمه کرد.