این روزها تأثیر عکس‌های خبری پناهجویان از خاورمیانه،‌ پشت دروازه‌های اروپای غربی تأثیر فیلم‌های سینمایی را کم‌رنگ می‌کند.
انتشار دائمی تصویر صورت‌های وحشت‌زده کودکان، چشمان امیدوار مادران و پدران در جستجوی یک بطری آب در این “بزرگ‌ترین بحران پناهندگی اروپا از زمان جنگ جهانی دوم” حسی از نزدیک بودن به واقعه به بیننده می‌دهد که تا به حال کم‌تر به این شدت حس شده بود.
با وجود حضور مستمر پدیده مهاجرت از ابتدای قرن بیستم و علیرغم تدوین قوانین پناهندگی از بعد جنگ جهانی دوم، سینما برای دهه‌های متمادی داستان‌های مهاجرت را نادیده گرفته بود. اما با وقوع جنگ‌های متعدد و بی‌خانمانی‌های فراگیر از آغاز قرن بیست و یکم، ساخت فیلم‌هایی دربارۀ این موضوع شتاب بی‌سابقه‌ای گرفته است.

فهرست زیر بعضی از مهم‌ترین آثار سینمایی ساخته شده دربارۀ مهاجرت و پناهندگی را شامل می‌شود، آثاری که به مهم‌ترین جابجایی‌های انسانی در طی یک صد سال اخیر و سفرهای مشقت‌بار آدم‌ها برای رسیدن به زندگی بهتر می‌پردازند.
این شاهکار چاپلین با تصاویری از یک کشتی حامل مهاجرانِ رهسپار آمریکا در یک دریای طوفانی شروع می‌شود. با ورود شخصیت “ولگرد کوچک” تلخی موضوع با شیرینی شخصیت خود او به موازنه می‌رسد.
در نیمه اول فیلم، مخاطرات رسیدن به مقصد تصویر می‌شود و در نیمه دوم، مصائب زندگی و پیدا کردن کار در این مقصد نهایی. در هر دو بخش چاپلین استادانه نشان می‌دهد که زندگی برای یک مهاجر یک مبارزه تمام نشدنی است.
فیلم به یک مستند می‌ماند: نمای نزدیک شدن به نیویورک و دیدن مجسمه آزادی و کشیدن نفسی راحت که بلافاصله با برخورد غیرانسانی مأموران پلیس دنبال می‌شود. ولگرد کوچک در این فیلم الگویی است از مهاجران در سینما: سخت‌کوش، شکننده، اهل خطر و مصمم در رسیدن به هدف.
با آن‌که بیش‌تر تماشاگران این فیلم را به عنوان یک اثر عاشقانه به خاطر می‌آورند، اما در واقع “کازابلانکا” اثری جالب‌توجه‌ دربارۀ مهاجرت به سرزمین‌های آزاد از مناطق جنگ‌زده اروپا در دوران جنگ جهانی دوم؛ آدم‌هایی که در کافه قهرمان فیلم (همفری بوگارت) هر کدام منتظرند تا با یکی از معدود پروازهای موجود از کازابلانکا به قاره آمریکا بروند.
بیش‌تر بازیگران نقش‌های فرعی در فیلم پناهندگان سیاسی و مهاجران دوره جنگ بودند که بین‌شان می‌توان اشاره کرد به پل هنرید (بازیگر نقش همسر اینگرید برگمن). حتی کنراد فایت، بازیگر نقش افسر نازی خبیث، در واقعیت یهودی مهاجری بود که از دست نازی‌ها گریخته بود.
اولین فیلمی که هالیوود دربارۀ مهاجرت غیرقانونی مکزیکی‌های در جستجوی کار به کالیفرنیا ساخت. این فیلم روی تلاش‌های پلیس مکزیک و آمریکا برای در هم شکستن گروهی تبهکار که کارشان قاچاق مهاجران است تمرکز می‌کند، پدیده‌ای که امروز هم یکی از آسیب‌های جدی متوجه مهاجرت غیرقانونی محسوب می‌شود.
آنتونی مان در عین اشاره به جنبه‌های اجتماعی و سیاسی داستان آن را مثل یک فیلم اکشن پرتحرک ساخته است و از این جهت فیلم با بقیه نمونه‌های سینمای مهاجرت تفاوت‌های عمده‌ای دارد.