عزت‌نفس و اعتمادبه‌نفس بنیادی‌ترین بخش شخصیت یـک فرد می‌باشد که در تمام جوانب زندگی فرد خود را به نـحـوی متـظـاهــر می‌سازد. اعتمادبه‌نفس سالم و بالا یک ضرورت حـیـاتی و مـطـلق بـــرای هر فردی می‌باشد. اعتمادبه‌نفس را می‌توان چنین تعریف کرد :
* باور و اعتقادی که فرد نسبت به خود دارا می‌باشد.
* شناخت ارزش و اهمیت خویش-داشتن اعتماد و رضایت
از خویش.
* توانایی برخورد و کنار آمدن با چالش‌های اساسی زندگی.
* تـوانـایـــی ارزیابی درست و دقیق خویش-پذیرش خویش
و ارزش نهادن به خود بدون هیچ‌گونه قید و شرطی.
* توانایی شناخت و پذیرش نقاط ضعف و قـوت و محدودیت‌های خویش.

افرادی که از اعتمادبه‌نفس پایینی برخوردار می‌باشند دارای خصوصیات زیر هستند :
* مرتباً خودشان را موردانتقاد و سرزنش قرار می‌دهند.
* هنگام صحبت کردن در چشمان فرد مقابل خود هنگام نگاه نمی‌کنند. با سرپایین و قدم‌های آهسته قدم برمی‌دارند.
* در پذیرش تعریف و تمجیدها و تعارفاتی که به آنان می‌شود مشکل‌دارند (تصور می‌کنند سزاوار آن‌ها نبوده و یا دیگران درصدد تمسخر آن‌ها می‌باشند).
* معمولاً احساس می‌کنند قربانی رفتار دیگران هستند.
* احساس تنهایی می‌کنند حتی زمانی که در یک جمع قرار دارند.
* در درون خود احساس خلأ و پوچی می‌کنند.
* احساس می‌کنند با دیگران تفاوت دارند.
* احساس افسردگی، گناه و شرمساری دارند.
* نسبت به توانایی‌های خود برای رسیدن به موفقیت تردید دارند. عدم خودباوری.
* از موقعیت‌های نو و جدید می‌هراسند.
* از شکست و موفقیت می‌هراسند.
* مرتباً سعی در راضی نگاه‌داشتن دیگران دارند.
* دچار هراس اجتماعی می‌باشند.
* قادر به مدیریت زمان خود نمی‌باشند.
* عادت به پشت گوش انداختن کارها دارند.
* در مقابل انتقاد، اظهار نظر و سرزنشهای دیگران (خواه واقعی، خواه واهی) بسیار آسیب پذیر می‌باشند.
* از ابراز عقاید و احساسات خود خودداری می‌کنند زیرا از چگونگی واکنش دیگران هراس دارند.
* خود را درگیر مواد مخدر و یا روابط مخرب می‌کنند.
* از تعیین یک هدف مشخص و پیروی از آن عاجز می‌باشند.
* قادر به بیان خواسته ها و نیازهای خویش نمی‌باشند.
* معمولاً عصبانی و پرخاش گر می‌باشند.
* ارزیابی غیر واقعی از خود دارند.
* تحمل عیب و کاستی را نداشته و کمالگرا می‌باشند.
* احساس خوب آن‌ها وابسته به عوامل خارجی اعم از وقایع روزانه و یا نوع رفتار دیگران با آن‌ها دارد.
* وابستگی هیجانی دارند: برای دستیابی به یک احساس خوشایند به دنیای خارج خود وابسته می‌باشند. مانند :

وابستگی به مواد: مانند غذا، داروها، الکل مواد مخدر به منظور پر کردن خلأ درونی خود و تسکین دردهایشان.
وابستگی به رفتارها: مانند خرج کردن پول، قمار بازی و تماشای تلویزیون. به منظور پر کردن خلأ درونی و تسکین دردهایشان.
وابستگی به مال: برای تعیین میزان ارزش و شایستگی خود به پول و مال وابسته هستند.
وابستگی عاطفی : برای داشتن حس ارزشمندی، شایستگی و امنیت به توجه، پذیرش و تائید فرد دیگری (معشوق خود) وابسته می‌باشند.
وابستگی به سکس : برای پر کردن خلأ درونی به سکس پناه میبرند.

اعتمادبه‌نفس واقعی

اعتمادبه‌نفس حقیقی یک حس درونی می باشد بدون وابستگی به جهان خارج، رویدادها، موفقیتها، شکستها و افراد دیگر. اما عزت نفس و اعتمادبه‌نفس واقعی بسیار نادر و نایاب می‌باشد زیرا اغلب اعتماد بنفسها کاذب و نقابی برای پنهان سازی اعتمادبه‌نفس پایین می‌باشد. اعتماد بنفسهای غیر واقعی را می‌توان در موارد زیر یافت:

*اعتماد بنفسهای کاذب: اینگونه اعتماد بنفسها وابسته و زود گذر می‌باشند.مانند اعتماد بنفسهایی که به جهت ثروت،شهرت،محبوبیت،به تن داشتن لباسهای فاخر،قدرت و زیبایی ظاهر در افراد نمود می یابند که همگی کاذب بوده و ارتباطی به ماهیت واقعی فرد ندارند.
* گستاخی: معمولاً مردم افراد پر رو و گستاخ را با افراد با اعتمادبه‌نفس بالا اشتباه میگیرند.اما پررویی نیز یک نوع نقاب برای استتار بی کفایتی و اعتمادبه‌نفس پایین می‌باشد.
* متظاهرها: اینگونه افراد خود را با اعتمادبه‌نفس، شاد، موفق و شکست ناپذیر نشان می‌دهند. اما از درون احساس پوچی و خلأ کرده و از شکست بسیار هراسانند.

همچنین اعتمادبه‌نفس به مفهوم برتری داشتن، تکبر وخود بینی نمیباشد زیرا این خصوصیات رفتاری از اعتمادبه‌نفس پایین نشات میگیرند. اعتمادبه‌نفس شما نباید یک پدیده مقایسه ای و رقابتی باشد زیرا در این هنگام شما خود را در معرض احتیاج و وابستگی به پذیرش دیگران قرار خواهید داد که با اعتمادبه‌نفس واقعی و ناب منافات دارد. افراد با اعتمادبه‌نفس بالا نیازی به پذیرش، موافقت، تائید، تشویق و دلگرمی دیگران ندارند. همچنین اعتمادبه‌نفس بالا اینگونه نیست که شما را از هر گونه تردید، یاس ونگرانی مصون بدارد بلکه تنها تحمل و غلبه بر آن‌ها را برای شما آسانتر میسازد.

خصوصیات افراد با اعتمادبه‌نفس بالا

* برخوردار از مرکز کنترل درونی: غم و شادی آنان وابسته به عوامل خارجی نیست.
* از لحاظ جسمانی، احساسی، ذهنی و معنوی از خود مراقبت می‌کنند.
* میانه روی را در افکار، احساسات و رفتارهای خویش حفظ می‌کنند.
* قادر به پذیرش و پند گیری از اشتباهات خود می‌باشند. قادر به بیان جمله “من اشتباه کردم” می‌باشند.
* توانایی بخشش اشتباهات خود و دیگران را دارند.
* مسئولیت اداره زندگی خود را بعهده میگیرند.
* تفاوتهای فردی میان افراد را ارج مینهند.
* به نقطه نظرات دیگران گوش می‌دهند.
* همواره مسئولیت ادراکات، احساسات و واکنشهای خود را بعهده گرفته و هیچگاه آن‌ها را فرافکنی نمی‌کنند.
* از نقاط ضعف و قوت خود آگاهی دارند.
* همواره در حال پیشرفت و ترقی بوده و از ریسکهای مثبت در زندگی بیم ندارند.
* دارای اعتمادبه‌نفس و خود باوری بوده و به خود ارج می‌دهند.
* اعتمادبه‌نفس آنان بدور از خودبینی و غرور می‌باشد.
* از آنکه موردانتقاد قرار گیرند نمی‌هراسند.
* هنگامی که از آنان پرسشی میگردد حالت تدافعی بخود نمیگیرند.
* در برابر موانع و مشکلات به آسانی تسلیم نمیگردند.
* نیازی به تحقیر و تمسخر دیگران ندارند.
* از آنکه در کاری شکست بخورند ویا در حضور دیگران نادان بنظر برسند ابایی ندارند.
* هیچگاه خود را موردانتقاد و سرزنش مخرب و شدید قرار نمیدهد.
* توانایی خندیدن به خود و زیاد جدی نگرفتن خود را دارند.
* به خویشتن و توانایی خودشان ایمان و اعتماد دارند.
* به تصمیم گیری هایشان اعتماد دارند.
* باور دارند که فردی با ارزش، با قابلیت، دوست داشتنی، پذیرفتنی و مهم می‌باشند.
* نیازی به کمالگرایی ندارند.
* هیچگاه خودشان را با دیگران مقایسه نمی‌کنند.
* از آنکه دیگران چگونه نسبت به آنان می اندیشند واهمه و نگرانی ندارند.
* نیازی به اثبات و توجیه افکار و عقاید خود به دیگران ندارند.

چگونه اعتمادبه‌نفس خود را افزایش دهید

* آگاه باشید که ارزش شما به عنوان یک انسان بستگی به داشتن وزن ایده آل، زیرکترین و باهوشترین بودن، مشهوربودن، محبوب ترین بودن، سریع ترین بودن، بالاترین نمره و یا رتبه را داشتن، شوخ طبع ترین بودن، خوش لباس ترین بودن، بهترین خانه و ماشین را داشتن و بهترین دوستها را داشتن نبوده و تنها به خودتان بستگی دارد.
* توانایی ها، استعدادها و موفقیتهای خود را جشن بگیرید.
* خود را به خاطر اشتباهاتی که مرتکب گشته اید عفو کنید.
* بروی نقاط ضعف خود تمرکز نکنید. هر انسانی نقاط ضعف خاص خود را دارد.
* با حقوق فردی خود آشنا شده و از آن‌ها پیروی کنید.
* از تحقیر و سرزنش خود دوری کرده و مثبت اندیشی را فرا گیرید.
* خود را بر اساس یک سری استانداردهای منطقی و دور از دسترس مورد قضاوت قرار ندهید.
* یاد بگیرید که شما یک انسان منحصر بفرد بوده و تنها خود شما مسئول تصمیم گیریهای زندگیتان میباشید.
* بیاموزید که با پشتکار و سماجت قادر خواهید بود به موفقیت دست یابید.
* بیاموزید که شما نیازی به تلاش بی وقفه برای کامل گشتن ندارید.
* خودتان تعیین کننده مفهوم موفقیت باشید.